- आयुष पन्त
नेपाल कृषि प्रधान देश भए तापनि कृषिमा आधारित अर्थतन्त्र अपेक्षित रूपमा सबल हुन सकेको छैन।
देशको कुल जनसंख्याको ठूलो हिस्सा कृषिमा संलग्न रहे पनि कृषि क्षेत्र अझै पनि परम्परागत प्रणाली, न्यून उत्पादकत्व र सीमित बजार पहुँचको समस्याले ग्रस्त छ।
यही अवस्थाका कारण युवाहरू कृषि पेशाबाट विमुख हुँदै दिनानुदिन वैदेशिक रोजगारीतर्फ आकर्षित भइरहेका छन्।
यस्तो परिवेशमा कृषिमा उद्यमशीलता युवाका लागि मात्र होइन, सम्पूर्ण राष्ट्रको आर्थिक रूपान्तरणको आधार बन्न सक्छ।
कृषिमा उद्यमशीलता भन्नाले खेतीलाई केवल जीविकोपार्जनको माध्यम नभई नाफामुखी, व्यवसायिक र नवप्रवर्तनयुक्त पेशाका रूपमा विकास गर्नु हो।
आधुनिक कृषिमा उत्पादन मात्र होइन, बीउ छनोट, प्रविधि प्रयोग, प्रशोधन, भण्डारण, ब्रान्डिङ, मूल्य अभिवृद्धि र बजार व्यवस्थापन पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छन्।
आजको कृषि बहुआयामिक व्यवसाय हो, जसमा व्यावसायिक तरकारी तथा फलफूल खेती, पशुपालन, माछापालन, मौरीपालन, मशरूम खेती, जैविक कृषि, एग्रो–प्रोसेसिङ उद्योग, कृषि पर्यटन, नर्सरी विकास तथा कृषि सेवामूलक उद्यम जस्ता अपार सम्भावनाहरू रहेका छन्।
युवाहरुले चाहेमा के गर्न सक्दैनन् र ? कृषिले अनुपम सम्भावनाहरु बोकेको छ । सानो लगानिबाट ठुलो उत्पादन लिन सकिने पेशा कृषि हो ।
नेपालको भौगोलिक विविधता, विभिन्न जलवायु क्षेत्र, उर्वर भूमि, प्रचुर श्रमशक्ति र स्थानीय जैविक स्रोतहरू कृषिमा उद्यमशीलता विकासका लागि अत्यन्तै अनुकूल छन्।
हिमाल, पहाड र तराईका फरक–फरक क्षेत्रले फरक–फरक कृषि उत्पादनको सम्भावना बोकेका छन्। यिनै सम्भावनालाई व्यावसायिक रूपमा उपयोग गर्न सके युवाले स्वदेशमै आत्मनिर्भर र सम्मानजनक जीवनयापन गर्न सक्छन्।
आजका युवामा ऊर्जा, सृजनशीलता, प्रविधिप्रतिको पहुँच र जोखिम लिन सक्ने क्षमता छ।
डिजिटल कृषि, स्मार्ट फार्मिङ, मोबाइल एपमार्फत बजार सूचना, सामाजिक सञ्जालमार्फत उत्पादनक प्रचार–प्रसार, अनलाइन बिक्री प्रणाली जस्ता नवप्रवर्तनले कृषिलाई नयाँ उचाइमा पुर्याइरहेका छन्।
यसले कृषिलाई परम्परागत छविबाट बाहिर निकालेर आधुनिक र आकर्षक व्यवसायमा रूपान्तरण गरिरहेको छ।
कृषिमा उद्यमशीलता बिकासका लागि कृषि विश्वविध्यालयहरुमा पनि थुप्रै क्रियाकलाप र बैज्ञानिक तबरबाट सिकाई भइरहेको बर्तमान अबस्थामा हामि जस्ता युबाबर्गकले नयाँ एबम् सृजनसिल र अनुसन्धानमूलक कार्यमा लाग्नु उतम्म हो जस्तो मलाई लाग्छ।
म आफैं पनि कृषि विद्यार्थी भएको नाताले, कृषि शिक्षाले दिएको वैज्ञानिक ज्ञान, व्यवहारिक सीप र व्यवसायिक दृष्टिकोणको महत्व गहिरो रूपमा महसुस गरेको छु।
कृषि शिक्षाले हामीलाई समस्या पहिचान, अनुसन्धान, नवप्रवर्तन र उद्यम विकासमा सक्षम बनाउँछ।
यदि सिकेको ज्ञानलाई व्यवहारमा लागू गर्न सकियो भने, हामी रोजगार खोज्ने मात्र होइन, रोजगार सिर्जना गर्ने उद्यमी बन्न सक्छौं।
कृषिमा उद्यमशीलताको विकासले देशमा बेरोजगारी समस्या न्यूनीकरण गर्न, आयातमा निर्भरता घटाउन, खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्न तथा ग्रामीण अर्थतन्त्र सुदृढ गर्न ठूलो योगदान पुर्याउँछ।
यसले किसानको आम्दानी बढाउनुका साथै युवा पुस्तालाई स्वदेशमै टिकाइ राख्न मद्दत गर्छ।
यद्यपि, यसको सफल कार्यान्वयनका लागि सरकारी नीतिगत सहयोग, सहुलियत ऋण, बीमा व्यवस्था, प्रविधि हस्तान्तरण, तालिम तथा बजार सुनिश्चितता अपरिहार्य छन्।
अन्त्यमा भन्नुपर्दा, कृषिलाई पिछडिएको पेशा होइन, सम्भावनाले भरिएको उद्यमशील क्षेत्रका रूपमा हेर्ने सोचको विकास आवश्यक छ।
युवाको सक्रिय सहभागिता, आधुनिक सोच र उद्यमशीलताको माध्यमबाट कृषि क्षेत्रको रूपान्तरण सम्भव छ।
कृषिमा उद्यमशीलता नै युवाको भविष्यको दिगो आधार हो, जसले आत्मनिर्भर युवा, समृद्ध कृषि र समुन्नत राष्ट्र निर्माणको बाटो खोल्छ।
पन्त सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालय, स्कुल अफ एग्रीकल्चर टिकापुर कैलालीमा आठौं सेमेस्टरमा अध्ययनरत छन्।
